घोडाघोडीमा लवांगी पूजा तथा सांस्कृतिक महोत्सव सुरु

ईन्द्रा कुमारी केसी
घोडाघोडी (कैलाली), ७ मंसिर
कैलालीको घोडाघोडीमा आज बाट घोरीघोरा लवाङ्गी पूजा तथा थारु सांस्कृतिक महोत्सव सुरु भएको छ । थारु समुदायको मौलिक संस्कृति, धर्म र परम्परालाई जगेर्ना गर्ने उद्देश्यले लवांगी पूजा तथा थारु सांस्कृतिक महोत्सव सुरु भएको हो । महोत्सवको एक कार्यक्रमका बिच घोडाघोडी नगरपालिकाका नगर प्रमुख खडक रावतले दियोमा बत्ती बाली थारुहरुको देउताको प्रतिक घोरीघोराको प्रतिमामा छाँक (रक्सी) चढाएर उद्घाटन गर्नुभयो ।
उद्घाटन कार्यक्रममा बोल्दै नगर प्रमुख रावतले घोडाघोडीको संरक्षणका लागि नगरपालिका निरन्तर प्रयासमा लागिरहेको बताउनुभयो । धार्मिक पर्यापर्यटनको हिसाबले अगाडि बढाउनका लागि एकिकृत योजना बनाएर अगाडि बढेको उहाँको भनाइ थियो ।
राज्यले अगाडी बढाएको काममा केही व्यक्तिले सहयोग गर्नुको साटो बिबाद गर्न तर्फ लागेको बताउदै उहाँ भन्नुहुन्छ राजश्वका नाममा विवाद गर्नुको साटो समन्वयात्मक हिसावले अघि बढ्नुपर्छ ।
तिन तहका सरकार बाहेक कसैले पनि राष्ट्रिय राजश्व उठाउन सक्दैन त्यसैले संविधान, संघिय ऐन र कानूनलाइ आत्मसाथ गर्दै अघि बढिरहेको उहाँले बताउनुभयो ।
उहाँ भन्नुहुन्छ,घोडाघोडीको संरक्षणको पाटोमा हामि सबैको ध्यान पुग्न सकेको छैन यसका लागि सबै पक्ष एक जुट हुन आवश्यक छ ।
उद्घाटन कार्यक्रममा थारू संस्कृति झल्कने सखिया, हुर्दुङवा, लगायतका थारु नाचहरु प्रस्तुत गरिएका थिए ।

थारुहरुको मौलिक खाना ढिक्री, माछाको चटनी, गगँटा लगायत परिकार अतिथिलाई स्वागत गरिएको थियो ।घोरीघोरा नगर भलमन्सा कार्य समिति, सन्त समागम समाज र घोडाघोडी तथा संस्कृति संरक्षण समाजको संयुक्त आयोजनामा पूजा तथा सांस्कृतिक महोत्सव सुरु भएको हो ।
थारु समुदायले सिता विवाह पञ्चमीका दिन गर्ने लवांगी पूजा धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्पराको महत्त्वपूर्ण अंश हो । लवांगि पूजा कार्यक्रममा ८४ गाउँका थारु समुदायको उपस्थिति हुन्छ । लवाङ्गी पुजामा पञ्च तत्त्वको पूजा गरिन्छ । अन्नसँग जोडिएकाले पनि लवांगी पूजाको महत्त्व छ । विशेष गरी कैलालीको घोडाघोडी मन्दिरमा थारुहरूको लवांगी पूजा हुने गरेको छ । थारु समुदायले अन्नबाली घर भित्र्याइसकेपछि सर्वप्रथम देउतालाई चढाउने पूजा भएकाले पनि लवाङ्गी पूजाको नाम रहन गएको नगर भल्मल्सा कार्यसमितिका अध्यक्ष बुधराम चौधरी बताउनुहुन्छ । पहिला पहिला सामान्य पूजा कार्यक्रम मात्र गरिने भए पनि केही वर्ष यता महोत्सवको रूपमा थारु संस्कृति झल्काउने सांस्कृतिक कार्यक्रम, खाना प्रदर्शनी गरेर पूजालाई भव्य रुपमा सम्पन्न गरिँदै आएको छ ।
“पश्चिम नेपालका थारू समुदायको सबैभन्दा ठुलो देउथान घोडाघोडीलाई मानिन्छ । घोडाघोडी मन्दिरलाई थारू समुदायले घोरी घोरा देउथानका रूपमा मान्दै परापूर्व कालदेखि यस क्षेत्रमा लवाङ्गी पूजा गर्दै आएको अध्यक्ष चौधरीले जानकारी दिनुभयो । देउताको बास भएको ठाउँमा बलि दिएर पूजा गरिन्छ, त्यो देउथान हो । यस क्षेत्रमा परापूर्व कालदेखि नै बलि दिएर पूजा गरिन्छ त्यसैले यो घोरी घोरा देउथान हो मन्दिर होइन,उहाँ भन्नुहुन्छ ।
यस बर्ष लवांगि पूजा ९ गते हो । लवांगी पूजाको अघिल्लो रात अर्थात भोली (आइतवार) थारू गुरुवाहरूले ढाक बजाउने, धामी बस्ने गर्छन । पूजाका दिन बिहान मन्दिरमा देउतालाई छाँकी (रक्सी), चढाई कुखुरा, सुँगुरलगायत पशु बलि दिने गरिन्छ ।
मुख्य गुरुवाले पूजा गरेपछि सहभागी भल्मन्साहरूले भोग दिने अनि त्यसपछि मात्र अन्य भक्तजनको पूजा तथा भोग दिने गरिन्छ ।घोडाघोडी मन्दिरमा पूजा गरिसकेपछि आ–आफ्नो गाउँको मरुवामा पूजा गर्ने प्रचलन छ ।
पूजाका अवसरमा घोडाघोडीमा प्रत्येक वर्ष थारू संस्कृति संरक्षणका लागि सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू पनि गरिन्छ । राष्ट्रिय तथा स्थानीय कलाकारको प्रस्तुतिसँगै थारू समुदायको वेशभूषा झल्काउने थारू समुदायको पुरानो बडका नाच, सखिया नाच, लाठी नाच, झुम्रा नाच, कठरिया नाच, दिन नचुवा नाच, धमार, माङ्गरलगायत प्रस्तुति हुनेछ । कञ्चनपुर, बाँके, बर्दिया, दाङलगायत स्थानबाट ठुलो सङ्ख्यामा भक्तजन यहाँ आउने गरेका छन् ।