कैलालीको भजनी नगरपालिका–५, पगियापसारवासीले मोहना नदीले खेतीयोग्य जमिन काटन गर्दै आएपछि यस समस्याको दीर्घकालीन समाधान तथा कटान नियन्त्रण गर्न माग गरेका छन् ।  नदीले बर्सेनि खेतीयोग्य जमिन कटान गर्दा धान खेतमा ठुलो क्षति पुगेको भनाइ स्थानीयवासीको छ । उनीहरूले कटान नियन्त्रणको माग गरेका छन् । त्यसका लागि बलियो भौतिक तटबन्ध बनाउनुपर्नेमा स्थानीयको जोड छ ।

“जैविक तटबन्धले कटान रोकिएन,” स्थानीय सरस्वती बुढाले भन्नुभयो, “कटान रोक्न यहाँ बलियो तटबन्ध बनाउनु पर्छ, दिगो र टिकाउ हुनु प-यो ।” यसअघि नदीको कटान नियन्त्रणका लागि जैविक तटबन्ध बनाइएको थियो तर मोहना नदीको बाढीलाई त्यो तटबन्धले थेग्न सकेन । अलि अलि कटान रोकिए पनि फेरि पछि पुरानै हालत भएको बुढाले बताउनुभयो । नदीले जमिन कटान गरेका कारण वर्षमा तीन महिना पनि खान नपुग्ने गरेको उहाँले दुःखेसो गर्नुभयो ।  “उर्वर जमिन कटान र बाढीले गर्दा भोकमरीको समस्या छ । वर्षमा तीन महिना पनि खान पुग्दैन,” सरस्वतीले भन्नुभयो । पगियापसार गाउँ २०२८ सालतिर बसेको हो । त्यो बेला मोहना नदी निकै पर थियो ।

अहिले कटान गर्दै नदी पगियापसार गाउँसम्मै पुगिसकेको छ । बर्सेनि नदीले कटान गर्दै गएपछि कैयौँ परिवार विस्थापित भएका छन् । स्थानीय गगन बुढाका अनुसार खेतीयोग्य जमिन कटान गर्दै नदी गाउँसम्मै पुगेको छ ।

नदी कटान नियन्त्रणका लागि आफूहरूले केन्द्र, प्रदेश र स्थानीय नेताहरूलाई पटक पटक आग्रह गरे पनि सुनुवाइ नभएको गुनासो उहाँले गर्नुभयो । “कटान अहिलेदेखिको होइन, पहिलेदेखि कटान भइरहेको छ,” उहाँले अगाडि थप्नुभयो ।

कैलाली क्षेत्र नम्बर ३ मा पर्ने भजनी नगरपालिकामा नागरिक उन्मुक्ति पार्टीले सरकार चलाइरहेको छ । यसै गरी सो ठाउँबाट प्रदेश र सङ्घमा पनि नागरिक उन्मुक्ति पार्टीकै उम्मेदवारले जित्नुभएको थियो ।

तीनै तहको सरकारमा अहिले सो पार्टी सामेल रहेकाले यस पटक कटान नियन्त्रणका लागि तटबन्ध हुनेमा पगियापसारवासी अझ बढी आशावादी देखिएका छन् तर अपेक्षा अनुसार काम हुन सकेको छैन ।

सो क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका सुदूरपश्चिम प्रदेश सभा सदस्य घनश्याम चौधरीले मोहना नदीमा कटान नियन्त्रणका लागि तटबन्ध बन्ने बताउनुभयो । “पगियापसार नेपाल–भारत सीमा क्षेत्रमा पर्छ,” उहाँले भन्नुभयो, “त्यस ठाउँमा सीमा विवाद रहेकाले विवादित भूमिबाहेकका ठाउँमा जनताको तटबन्ध कार्यव्रmम अन्तर्गत तटबन्ध बन्छ ।” तटबन्ध बनाउन आवश्यक कागजात पु-याइसकेको सदस्य चौधरीले बताउनुभयो ।

कैलालीको धनगढी उपमहानगरपालिका–३ मा विद्युतीय धरापमा परेर गए राति एक महिलाको मृत्यु भएको छ ।

वन्यजन्तुबाट धान बाली जोगाउनका लागि खेतको आलीमा छोडिएको विद्युतीय धरापमा परेर सोही ठाउँकी अन्दाजी ३२ वर्षीया मञ्जु कुँवरको मृत्यु भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयले जानकारी दिएको छ । सो कार्यालयका अनुसार घटना राति ११ बजे घटेको थियो ।

महिलाको मृत्यु भएपछि खेतमा विद्युतीय धराप राख्ने स्थानीय जङ्गलिया चौधरीलाई नियन्त्रणमा लिएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रहरी निरीक्षक सन्तोष बस्यालले जानकारी दिनुभयो । घटनास्थलबाट भारतबाट तस्करी गरी ल्याइएको केही सामान बरामद गरिएको छ । महिला राति खेतमा किन गएको भन्ने विषयमा परिवारसँग सोधपुछसहित अनुसन्धान गर्ने कार्य गरिरहेको प्रहरीले जनाएको छ । साथै, बरामद तस्करीको सामान कसले ल्याएको भन्ने विषयमा पनि अनुसन्धान भइरहेको बस्यालले बताउनुभयो ।

 धनगढीमा अटोबाट झर्ने क्रममा लडेर चालकको मृत्यु भएको छ।

धनगढी उपमहानगरपालिका–५ नेपाल राष्ट्र बैँक नजिक शुक्रवार गंगाबहादुर के.सी. लडेर घाइते भएका थिए। उपचारको लागि सेती प्रादेशिक अस्पताल धनगढीमा ल्याउदा  डाक्टरले चेकजाँच गर्दा मृत्यु घोषणा गरेको प्रहरीले जनाएको छ।

चालक धनगढी–१ शान्तिनगरका ५० वर्षीय के.सीले चलाएको से १ ह २८९९ नम्बरको अटो रोकी झर्ने क्रममा एक्कासी लडेर उनको निधारमा चोट लागेर घाईते भएका थिए। यस सम्बन्धमा प्रहरीले थप अनुसन्धान गरिरहेको जनाएको छ।

 कैलालीमा सवारी दुर्घटना भएको छ। जिल्लाको लम्की चुहा नगरपालिका- ४ बलिया बजारमा बसले मोटरसाइकललाई ठ्क्कर दिँदा आज दुर्घटना भएको हो।

सुदूरपश्चिम यातायातको ना५ख ९४०८ नम्बरको बसले सुदूरपश्चिम प्रदेश ०१००९ प ९८९३ नम्बरको मोटर साइकललाई ठ्क्कर दिँदा लम्किचुहा ६ चैनपुर निवासी २० वर्षीय निर्मल कटेल गम्भिर घाइते भएका छ्न्।

घाइते कटेलको लालरत्न अस्पतालमा सामान्य उपचारपछि नेपालगन्ज रेफर गरिएको इलाका प्रहरी कार्यालय लम्कीले बताएको छ। बस र चालक भजनी नगरपालिका ७ का २९ वर्षीय रामकुमार चौधरीलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको छ।

कैलालीको धनगढी उपमहानगरपालिका–३, बडहरामा कोरोना महामारीमा निर्माण गरिएको होल्डिङ सेन्टरलाई अन्य प्रयोजनमा प्रयोग गर्न सकिने सम्भावना भए पनि सम्बन्धित निकायले प्रयोगमा ल्याउन सकेको छैन।

कोरोना सङ्क्रमितसहित भारतबाट फर्केकालाई राख्ने उद्देश्यले सो होल्डिङ सेन्टर निर्माण गरिएको थियो। होल्डिङ सेन्टरलाई अब के बनाउने भन्ने टुङ्गो लाग्न नसक्दा प्रयोगमा आउन नसकेको हो। २०७८ साल जेठमा निर्माण सकिएको एक हजार शय्याको होल्डिङ सेन्टर एक वर्षभन्दा बढी समयदेखि उपयोगविहीन छ। होल्डिङ सेन्टरका लागि बनेको संरचना प्रयोग गर्ने सवालमा अझै पनि कुनै टुङ्गो लाग्न नसकेको जिल्ला प्रशासन कार्यालयका सूचना अधिकारी शिवराज जोशीले जानकारी दिनुभयो।

उहाँले भन्नुभयो, “कसको जिम्मामा रहने, के बनाउने भन्ने केही टुङ्गो लागेको छैन। प्रयोगको सवालमा कुनै टुङ्गो नलागेकाले अझै त्यो नेपाली सेनासँगै छ। हस्तान्तरण भइसकेको छैन।”

कोरोना महामारीको बेला सङ्घीय सरकारको २८ करोड ८१ लाख १२ हजार रुपियाँ लगानीमा होल्डिङ सेन्टर निर्माण गरिएको हो। अहिले नेपालसहित विश्वमा कोरोना सङ्क्रमण छैन। कोरोना नभएकाले कोरोना सङ्क्रमितलाई राख्नका लागि बनाइएको ठुलो लगानीको संरचना अलपत्र छ। धनगढीस्थित नेपाली सेनाको भवानी दल गणको अनुगमन र व्यवस्थापनमा बनेकाले होल्डिङ सेन्टरको रेखदेख नेपाली सेनाले नै गर्दै आएको छ। २०७८ साल असार ३ मा निर्माणको ठेक्का पाएर हनुमान कन्स्ट्रक्सनले होल्डिङ सेन्टर बनाएको हो। बडहरास्थित सामुदायिक वन क्षेत्रमा बनेको होल्डिङ सेन्टरमा २२ वटा क्वारेन्टाइन, २२ वटा चर्पी र १५ वटा डाइनिङ हलसहितको भान्सा  कोठा रहेका छन्।

निर्माण पूरा भएको एक वर्षभन्दा बढी समय भइसक्दासम्म प्रयोगमा आउन नसकेको होल्डिङ सेन्टरको रङ खुइलिन थालेको धनगढी उपमहानगरपालिका–३ का वडा अध्यक्ष राजबहादुर ऐरले बताउनुभयो। उहाँले बनेका संरचनाको संरक्षण गर्न आवश्यक रहेको औँल्याउँदै भन्नुभयो, “पश्चिमतिर मोहना नदीले कटान गर्न सक्ने खतरा छ। तटबन्ध गरेर संरक्षण गरिनु पर्दछ।”

होल्डिङ सेन्टर संरक्षणका लागि तटबन्ध निर्माण गर्न ठुलो बजेट आवश्यक पर्ने भन्दै उहाँले संरक्षण र प्रयोग नगरिए राज्यको लगानी खेर जाने बताउनुभयो।

कैलालीको भजनीसहित पूर्वी क्षेत्रमा बर्खाको समयमा डुबान हुनु कुनै नौलो समस्या होइन। वर्षौंदेखि बर्सेनि यहाँका स्थानीयवासीले डुबानको समस्या भोग्दै आएका छन्। पहिले सो समस्या प्रचारप्रसारमा आउँदैनथ्यो, अहिले सञ्चार माध्यममा छाउने गरेको छ।

“यो समस्या नयाँ होइन, पुरानै हो,” भजनी नगरपालिकाका प्रवक्ता एवं वडा नम्बर ३ का अध्यक्ष विक्रम चौधरीले भन्नुभयो, “यो समस्या वर्षौं पुरानो हो, तर समाधान गर्नेतर्फको कसैको ध्यान जान सकेको छैन।” डुबान समस्याको समाधानका लागि दिगो उपाय अवलम्बन गर्न सकिएको छैन। बस्तीभन्दा अग्लो गरी हुलाकी राजमार्ग बनाइएपछि डुबानको समस्या झन् बढेको भनाइ उहाँको छ।

सडक अग्लो हुँदा चुरेक्षेत्रबाट आउने पानीले निकास पाएन। पानी थुनिएर झन् डुबान हुन थालेको छ। पानी निकासका लागि हुलाकी राजमार्गमा पर्याप्त मात्रामा कल्भर्ट, ह्युमपाइप बनाइएको छैन, वडाध्यक्ष चौधरीका अनुसार, “राजमार्ग ड्याम जस्तै अग्लो भयो। पानी निकासका लागि कुनै व्यवस्था छैन।”

डुबान प्रभावित क्षेत्रमा स्थानीय कान्द्रा, काँढा, मोहना, पथरैयालगायतका नदी बग्ने गर्दछन्। यी नदीहरूमा आएको बाढीले निकास नपाउँदा हुलाकी राजमार्गको उत्तर दक्षिण दुवैतिर भरिन्छ र बस्तीमा पसेपछि डुबान हुने गरेको  उहाँ बताउनुहुन्छ। राजमार्गको दुवैतिर पानी भरेर समुद्र जस्तै बनेपछि भजनी नगरपालिकाको वडा नम्बर २, ३, ५, ६, ७ र ८ वडा डुबानमा पर्ने गरेको छन्। बाढीलाई बग्न दिन कान्द्रा र काँढालगायतका नदीको दुवै किनारमा उच्च ड्यामसहितको तटबन्ध बनाउनुपर्ने सुझाव स्थानीयको छ।

रानी जमरा कुलरिया सिँचाइ आयोजनाले उच्च ड्यामसहितको तटबन्ध निर्माण गरेको छ। त्यो तटबन्ध बनाइएपछि टीकापुरको वडा नम्बर–७ सहित पथरैया नदी आसपासको बस्तीले बाढी, डुबान समस्याबाट छुटकारा पाएको स्थानीय जयप्रकाश ढुङ्गाना बताउनुहुन्छ। तटबन्ध बनेपछि तल्लो तटीय क्षेत्रमा रहेको टीकापुर–७, को विभिन्न गाउँ धेरै हदसम्म सुरक्षित भएको दाबी उहाँ गर्नुहुन्छ। डुबान समस्याको दीर्घकालीन समाधानका लागि काँढा र कान्द्रा नदीमा तटबन्ध बनाउनुपर्ने सोही क्षेत्रबाट निर्वाचित प्रदेश सभा सदस्य घनश्याम चौधरीको सुझाव छ।

बाँध जस्तो अग्लो हुलाकी राजमार्ग र भजनीभन्दा केही किलोमिटर दुरीमा भारतस्थित घाँघरा नदीमा रहेको कैलाशपुरी बाँधका कारण पानी निकासमा समस्या भएको उहाँ बताउनुहुन्छ। नदीमा बाढी आएपछि भारतले कैलाशपुरी बाँधका सबै ढोका बन्द गर्ने गरेकाले कैलालीदेखि बर्दियासम्म डुबान बढ्ने गरेको प्रतिनिधि सभा सदस्य गङ्गाराम चौधरीले बताउनुभयो।