शोकमा सहानुभूति: किसान बहुउद्देश्यीय सहकारीद्वारा बसरामलाई सहायता

कैलाली । जिल्लाको कैलारी गाउँपालिका ९ बस्ने बसराम चौधरीले जिवनसाथी गुमाएको पिडा पोख्ने र मन बुझाउने बाटो खोजि रहेका बेला आज सान्तवना र सहानुभुतीको मलम लगाउनेगरी उनकी धर्मपत्नी गीता देवी चौधरीको शोकसभा मनाइएको छ ।

किसान बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्थाको चौमाला ईलाका प्रमुख खकेन्द्र देवकोटाको सभाध्यक्षतामा भएको कार्यक्रमको प्रमुख अतिथी कैलारी गाउँपालिका ९ नम्बर वडा अध्यक्ष खेम चौधरी रहेका थिए । शोकसभालाई संस्थाका मसुरिया शाखा प्रमुख सुनिल चौधरीले सहजीकरण गर्नुका साथै संस्थाको बारेमा जानकारी गराएका थिए ।

बसरामको मृतक पत्नी किसान बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्थाको सदस्य थिईन । संस्थाबाट ऋण लिएर घरेलु उद्यम गर्दै दुख जेलो गरेरै भएपनि सुखका साथ परिवार चलेको थियो । दैवको लिला कसले देखेको हुन्छ र । एक दिन नसोचेकै भयो निष्ठुरी कालले उनको अर्धाङ्गीनी गिता देवीलाई चटक्क चुडेर लग्यो ।

पिडामा रन्थनिएका बेला आँशु पुछ्न किसान बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्थाका कर्मचारी बसरामको घरमै पुगेर शोक सभाका बिचमा सहकारी संस्थाले उनकी धर्मपत्नीको फोटो सहित सान्तवना रकम वाफत रु. २ लाख ३५ हजार हस्तान्तरण गर्यो ।

बसरामलाई यो रकम आफ्नी श्रीमतीले मायाको चिनो स्वरुप छोडेर गएको आभास भयो । त्यो शोकसभामा बसरामले मृतक श्रीमतीको फोटो र सान्तवना रकम मात्रै बुझेनन् पिडामा मलहम लगाउन निस्वार्थ रुपमा अघि बढ्ने संस्थाको नीति, संस्थाले बोध गरेको सदस्यप्रतिको अपनत्व र संस्था सदस्य प्रति कति जिम्मेवार रहछ भन्ने पनि राम्रोसँग बुझन पाए ।

संस्थाले सदस्यहरुलाई आपत विपत पर्दा सहयोग गर्ने उद्देश्यले सदस्य सुरक्षण कोष खडा गरेको छ । उक्त कोषमा प्रत्येक वर्ष संस्थाले, सदस्यले र कर्मचारीहरुले स–सानो रकम योगदान गर्छन् ।

कुनै सदस्यलाई प्राकृतिक विपत्ति पर्दा अथवा मानविय क्षती हुँदा संस्थाले उक्त कोषबाट निशुल्क सहायता प्रदान गर्दै आएको छ ।

हाल आएर कैलालीको लम्कीमा केन्द्रिय कार्यालय रहेको किसान बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्था आफ्ना सदस्यहरुको दुखको समयमा दरिलो साथ दिने संस्थाको रुपमा परिचित छ ।

‘भारतमा ठगिएपछि कमाउन आफ्नै देश फर्कें’

धनगढी, फागुन १० गते  । पिठिउँ र हातमा झोला छन् र चाउरी परेको मुहारमा कमाइको लालसा । कहिले भोकभोकै त कहिले प्यासै बाजुराका सरी भण्डारीले धनगढी डुल्दै गरेको कैयौँ दिन भइसक्यो । स्वामीकार्तिक खापर गाउँपालिका–१ स्थित विकट मेला गाउँका ५० वर्षीय भण्डारी डुल्दै, कमाइ गर्नका लागि तराई झर्नुभएको हो । उहाँसँग झोलाभरि जडीबुटी छन् । बाजुराको हिमाली क्षेत्रमा पाइने विभिन्न प्रकारका जडीबुटी बिक्रीका लागि भण्डारी प्रदेश अस्थायी राजधानी धनगढी पस्नुभएको छ ।

“मेरो गाउँ विकट ठाउँमा हो । पानी नपरेकाले खेतीपाती केही सप्रेन,” भण्डारीले भन्नुभयो, “मरुभूमि जस्तै गाउँको म गुजारा गर्न जडीबुटी लिएर यहाँ आइपुगेको छु ।” उहाँले विगत तीन वर्षदेखि पहाडको जडीबुटी तराईमा बिक्री गर्ने काम गर्दै आउनुभएको छ । बाजुराकै तल्कोटस्थित डाँडाबाट कालीगढले निकालेको जडीबुटी खरिद गरी आफूले तराईमा बिक्री गर्ने गरेको भण्डारीले बताउनुभयो । “तीन/चार महिनासम्म टोल, गाउँ डुल्दै जडीबुटीको व्यापार गर्ने गरेको छु,” उहाँले थप्नुभयो, “यसले घरगृहस्थी चलाउन र बच्चा पढाउन सम्भव भएको छ ।”

भण्डारीका दुई छोरी र तीन छोरा गरेर पाँच सन्तान छन् । चार महिनासम्म जडीबुटीको व्यापार गर्दा सबै खर्च कटाई ८०/९० हजार मुनाफा हुने गरेको छ । तराईको टोल टोल डुलेर गरेको कमाइले बालबच्चा पढाउन सम्भव भएको उहाँ बताउनुहुन्छ । “हाम्रो १ नम्बर वडा सबैभन्दा विकट हो । एक प्याकेट नुन सय रुपियाँमा किनेर खानु पर्छ,” भण्डारीले भन्नुभयो, “गुजाराको अरू केही उपाय छैन । यहि काम रोजियो ।” उहाँले यार्चागुम्बा, जेठीमधु, शिलाजित, सतुवा, गानान्नो, रगत चाल्नो जस्ता जडीबुटी झोलामा बोकेर डुल्दै बेच्दै आउनुभएको छ । हातगोडाको जोर्नी दुख्ने, कम्मर दुख्ने, ग्यास्टिकलगायतका समस्या ठिक गर्ने जडीबुटी आफूले डुल्दै बिक्री गर्ने गरेको भण्डारीले बताउनुभयो ।

सुदूरपश्चिम प्रदेशका नागरिक गुजाराका लागि भारतमा कमाउन जाने व्रmम बढ्दो छ । अझ बाजुरालगायत पहाडी जिल्लामा त झन् गाउँ नै सुनसान बनाएर मान्छे भारत पलायन हुने गरेका छन् । केही वर्षअघिसम्म भण्डारीको नियति पनि त्यही थियो । १२ वर्षको उमेरमै भारतको उत्तराञ्चलमा मजदुरी गर्न जानुभएका उहाँले १८ वर्ष उतै बिताउनुभयो । ढुङ्गा फुटाउने मजदुर हुँदै ठेकेदारीसमेत गरेको भण्डारीले भारतमा कमाएको धन पटक पटक लुटिएपछि स्वदेश फर्केको जानकारी दिनुभयो । “कमाएको पैसा तीन/चार पटक लुटियो । ठेकेदारी गर्दा पैसा पाएन । २० लाख रुपियाँ भारु ठगिएँ,” उहाँले भन्नुभयो, “दुःख गरेर कमाएको सम्पत्ति लुटिने, ठगिने घटनाले फेरि स्वदेशमै फर्कायो । अब म यहीँ कमाएर गुजारा गर्दै छु ।”

भिरबाट लडेर एघार जनाको मृत्यु

बैतडी, फागुन १० गते  ।  घाँस काट्ने क्रममा भिरबाट लडेर फागुन ४ गते सुर्नया गाउँपालिका–४, डबराली टाँककी २३ वर्षीय दीपा बोहोरा महराको मृत्यु भयो । सो दिन दिउँसो २ बजे सोही वडाको जयसिंया भिरबाट घाँस काट्ने क्रममा लडेर स्थानीय केशवसिंह महराकी श्रीमती दीपाको घटनास्थलमै मृत्यु भएको हो । मृतकका आफन्त एवं गाउँपालिकाका स्वास्थ्य शाखा प्रमुख रामसिंह महराका अनुसार जया घाँस काट्ने क्रममा तीन सय मिटर तल खस्नुभएको थियो । महराका श्रीमान् केशव रोजगारीका सिलसिलामा भारतमा हुनुहुन्छ भने घरमा आठ महिनाका छोरा छन् ।

गत बिहीबार जिल्लाको पाटन नगरपालिका–८ स्थित आरुबाटा भिरमा बेवारिसे अवस्थामा अन्दाजी ४० वर्षीय एक पुरुषको शव फेला परेको छ । विद्यार्थीले भिरमा देखेपछि प्रहरीलाई खबर गरिएको र सो शवको पहिचान अहिलेसम्म खुल्न सकेको छैन । पैदल हिँड्ने क्रममा लडेर मृत्यु भएको हुन सक्ने स्थानीयको अनुमान छ ।  बैतडीमा घाँसदाउरा काट्न गएका, बाटो हिँड्दा भिरबाट लडेर अकालमै ज्यान गुमाउने र घाइते हुनेको सङ्ख्या धेरै छ । चालु आर्थिक वर्षमा भिरबाट लडेर मृत्यु भएका ११ घटना प्रहरीकहाँ पुगेका छन् । योबाहेक धेरै सङ्ख्या प्रहरीमा नपुग्ने गरेको अनुमान गरिएको छ ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय बैतडीका अनुसार आव २०८१/८२ मा मात्रै  भिरबाट लडेर ११ जनाको मृत्यु भएको छ । चालु आवमा प्रहरीमा खबर पुगेका मात्रै ११ जनाको भिरबाट लडेर तथा एक जनाको रुखबाट लडेर ज्यान गएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय बैतडीका प्रहरी निरीक्षक बलराम पाण्डेले बताउनुभयो ।

पुर्चौडी नगरपालिकामा एक महिला, सिगास गाउँपालिकामा एक पुरुष, दोगडाकेदार गाउँपालिकामा एक महिला, डिलासैनी गाउँपालिकामा एक महिला, पाटन नगरपालिकामा एक महिला, दशरथचन्द नगरपालिकामा दुई पुरुष, मेलौली नगरपालिकामा एक पुरुष, पन्चेश्वर गाउँपालिकामा एक पुरुष र सुर्नया गाउँपालिकामा दुई महिला गरेर सात महिला र चार पुरुषको मृत्यु भएको छ ।

यस्तै शिवनाथमा रुखबाट लडेर एक महिलाको मृत्यु भएको प्रहरी निरीक्षक पाण्डेले बताउनुभयो । “महिलाको घाँस काट्ने बेला लडेर मृत्यु भएको देखिन्छ । पुरुषहरूको भारी बोकिरहेका वा बाटो हिँड्दा भिरबाट खसेर मृत्यु भएको पाइएको छ,” उहाँले भन्नुभयो, “यस्ता घटना प्रायः भइरहे पनि प्रहरीकहाँ सबै आउँदैनन् ।”

कैलालीमा जन्ती बोकेको ट्याक्टर दुर्घटना, ६ जना घाइते

धनगढीः कैलालीमा जन्ती बोकेको ट्याक्टर दुर्घटना भएको छ।

जोशीपुर गाउँपालिका–५ वनकट्टामा सुदूरपश्चिम प्रदेश ०१०२००१ त १५१८ नम्बरको जन्ती बोकेको ट्याक्टर दुर्घटना हुँदा ६ जना घाइते भएको प्रहरीले जनाएको छ। घाईतेहरुको बर्दगोरिया अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ। ट्याक्टर र चालक बर्दगोरिया–२ बस्ने ३९ वर्षीय दिपक बमलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको छ।

 

घोडाघोडी तालमा जलपन्छी गणना सुरु

ईन्द्रा कुमारी केसी
घोडाघोडी (कैलाली),२३ पुस
विश्व रामसार क्षेत्रमा सूचीकृत कैलालीको घोडाघोडीमा एसियन जलपंक्षी गणना कार्य सुरु भएको छ । चरा संरक्षण सञ्जाल कैलालीको आयोजनामा गणना सुरु भएको हो । हरेक बर्षको जनवरी ४ तारिख देखि १९ सम्म (पुस २० देखि माघ ६ गते) सम्म देशभरकै ताल तलैया,नदि, सिमसार क्षेत्रहरुमा जलपंक्षी गणना गर्ने गरिन्छ । सोहि अनुरुप सिमसारमा आश्रित रहेका जल पंक्षीहरुको तथ्यांक संकलनका लागि घोडाघोडीमा पनि मंगलबार देखि गणना सुरु गरेको चरा संरक्षण सञ्जाल कैलालीका अध्यक्ष दयाराम चौधरीले जानकारी दिनुभयो ।
गणनाको उद्घाटन गर्दै डिभिजन वन कार्यलय पहलमानपुरका डिभिजनल वन अधिकृत रामचन्द्र कडेलले जैविक बिबिधताका लागि गरिने यस्ता कार्यहरुमा सबै एकजुट हुनुपर्ने बताउनुभयो ।
उहाले भन्नुभयो,जैविक बिबिधताले महत्वपुर्ण मानिने घोडाघोडी क्षेत्रको बिकास हुन सकेको छैन प्रदेश सरकारबाट केहि बजेट बिनियोजन गरिएपनि बिकासका कामहरु हुन सकेका छैनन् ।
चरा अभय आरण्य क्षेत्र समेत घोषणा भईसकेको बताउदै उहाले भन्नुभयो,घोषणा पछि संरक्षणका कुनै कार्य भएका छैनन् यसका लागि संघिय सरकारलाई झक्झक्याउनु पर्छ ।
चराहरुको संरक्षण गरि घोडाघोडीमा पर्यटकहरुलाई तान्न सक्ने वातावरण बनाउनुपर्ने घोडाघोडी १ का अध्यक्ष घनश्याम ओझा बताउनुहुन्छ । जंगली धान,लोपोन्मुख प्रजातिका चराहरु यहा रहेको बताउदै उहाले भन्नुभयो,यसको संरक्षणका लागि सबै जना एकजुट हुनुपर्छ ।
नेपालमै सबैभन्दा धेरै तालतलैया भएको जिल्लाका रुपमा कैलाली चिनिन्छ । त्यसमध्ये सन २००३ अगस्तमा विश्व रामसार क्षेत्रमा सुचिकृत घोडाघोडी क्षेत्र चराहरुको वासस्थानका लागि उपयुक्त मानिन्छ । घोडाघोडी ताल नेपालको तराई क्षेत्रमा रहेको सबैभन्दा ठूलो प्राकृतिक ताल हो । घोडाघोडी ताल क्षेत्रमा घोडाघोडी सहित २४ वटा ताल छन् । जसमध्ये घोडाघोडी र नकरोड ताल चराको बासस्थानका लागि सबैभन्दा उपयुक्त रहेको सञ्जालका अध्यक्ष चौधरीले बताउनु भयो ।
कैलालीको ठूलो सिमसार मानिने घोडाघोडी ताल क्षेत्रमा उत्तरी धु्रवका साइबेरिया, मङ्गोलिया,उत्तरी चिन,रसिया, कोरिया,जापान लगायतबाट आगन्तुक जलपंक्षीहरु आहाराको खोजि गदै जाडो छल्नका लागि हिउँदमा यहा आउने गर्छन ।
घोडाघोडी क्षेत्र रैथाने र आगन्तुक चराको महत्वपूर्ण बासस्थान भएकाले २०७८ फागुन २७ मा सुदूरपश्चिम प्रदेश सरकारले नेपालकै पहिलो चरा अभय आरण्य क्षेत्र घोषणा गरेको थियो । यहाँ तीन सय ९० प्रजातिका चरा पाइन्छन् ।
घोडाघोडीमा तीन दिनसम्म हुने एसियन जलपंक्षी गणनामा सञ्जालका अध्यक्ष दयाराम चौधरी,सचिव रामकुमार चौधरी र जमुना न्यूरेको नेतृत्वमा तीन वटा समूह खटिएको छ ।

जलवायु परिवर्तनबारे सार्वजनिक सुनुवाइ

धनगढी, मङ्सिर २९ गते । धनगढी उपमहानगरपालिका–१९, दक्षिण ललितपुरमा जलवायु परिवर्तनका असर र समसामयिक सवालमा सार्वजनिक सुनुवाइ कार्यक्रम भएको छ । ‘जनतासँग संसद्’ कार्यक्रम अन्तर्गत बिहीबार साँझ आयोजित सो सुनुवाइ कार्यक्रममा स्थानीय नागरिकले जलवायुजन्य विपत् बाढी, डुबान, आगलागी, महामारी, भूकम्प, हुरीबतास, र शीतलहरले पारेका गम्भीर असरबारे आफ्ना अनुभव र समस्या खुलस्त रूपमा राखेका छन् ।

डुबानले थिचिएको जीवनचक्र

वडा नम्बर १९ धनगढी उपमहानगरपालिकाभित्र सबैभन्दा बढी जोखिममा रहेको क्षेत्र हो । यहाँका करिब ८० प्रतिशत जनसङ्ख्या बाढी र डुबानको प्रत्यक्ष मारमा छन् । हरेक वर्षको डुबानले लगभग दुई हजार सात सय नागरिक प्रभावित हुने गर्छन् । २०८१ असोजमा आएको बाढीले मात्रै पाँच सय परिवारलाई क्षति पु¥‍याउँदै दर्जनौँ बिघा खेतीयोग्य जमिन नष्ट गरेको थियो । बारम्बारको बाढीले स्थानीयको जीवनमा उथलपुथल ल्याएको छ । कृषि सङ्कट गहिरिएको छ, स्वास्थ्य जोखिम बढ्दै गएको छ, र पानीको समस्या झन् जटिल बन्दै गएको छ ।

स्थानीयको पीडा र माग

सार्वजनिक सुनुवाइ कार्यक्रममा स्थानीय महिला सुनिता चौधरीले हरेक वर्षको डुबानले ठुलो असर पारेको भन्दै सुरक्षित लाग्ने सार्वजनिक भवन निर्माणको माग गर्नुभयो । सुरत चौधरीले भने गाउँमा सिँचाइका लागि घण्टाको तीनदेखि चार सय रुपियाँ तिर्नुपर्ने बाध्यता रहेको र सरकारी सहयोगमा बनाइएको बोरिङ अहिलेसम्म सञ्चालनमा नआएकोप्रति गुनासो गर्नुभयो । त्यस्तै सन्तोषी चौधरीले मोहना नदीमा तटबन्ध नहुँदा हरेक वर्ष गाउँ डुबानमा पर्ने गरेको गुनासो गर्नुभयो, “जमिन नै नरहे हामी कहाँ जाने ? के खाने ? स्थान देखाइदिनु प¥‍‍यो,” उहाँको भावुक अपिल थियो ।

प्रतिनिधिको प्रतिबद्धता

स्थानीयको पीडा सुनेपछि सङ्घीय र प्रदेश सांसदहरूले समस्या समाधानका लागि आवश्यक पहल गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभयो । प्रतिनिधि सभा सदस्य रूपासोसी चौधरीले समस्यालाई सङ्घीय संसद्को मुद्दा बनाउँदै सरकारको ध्यानाकर्षण गराउने बताउनुभयो ।  प्रदेश सभाका सदस्यहरू विक्रमसिंह धामी, सन्तोषकुमारी शर्मा थापा, तुलसी देवकोटा र शिवसिंह ओलीले पनि प्रदेश सभामा छलफल गरी समस्या समाधानका लागि साझा पहल गर्ने वाचा गर्नुभयो । सार्वजनिक लेखा समितिका संयोजक रहनुभएका विक्रमसिंह धामीले गाउँमा निर्माण भएको बोरिङ एक महिनाभित्र सञ्चालनमा ल्याउन पहल गर्ने प्रतिबद्धता जनाउनुभयो । साथै तटबन्ध निर्माणका लागि स्थानीय, प्रदेश र सङ्घीय तहमा समन्वयात्मक पहल गरिने प्रतिबद्धता सो अवसरमा जनाइयो ।

आशा र अपेक्षा

नागरिकहरूले आफ्नो पीडा र माग स्पष्ट रूपमा राखेपछि जनप्रतिनिधिहरूले देखाएको चासोले आशा जगाएको छ । यद्यपि विगतमा पनि यस्ता वाचा मात्र सीमित हुने गरेको अनुभव स्थानीयसँग छ । अब प्रत्यक्ष कार्यान्वयन र समाधानमूलक कदम चालिए मात्र यो सुनुवाइ सार्थक हुने विश्वास छ । जलवायु परिवर्तन र विपत्का मारमा परेका नागरिकहरूको पीडा सुनेर जनप्रतिनिधिहरूले गरेका प्रतिबद्धता कार्यान्वयन गर्न सके धनगढी उपमहानगरपालिका–१९ का बासिन्दाले राहतको सास फेर्न सक्ने छन् ।

दार्चुलामा हिमपात र वर्षा

दार्चुला, मङ्सिर २४ गते । दार्चुलाको उच्च पहाडी भेगमा आइतबारदेखि मौसममा आएको परिवर्तनसँगै जिल्लाको विभिन्न क्षेत्रमा हिमपात भएको छ ।

दार्चुलाको अपिहिमाल गाउँपालिका र व्यास गाउँपालिकाका विभिन्न स्थानसहित जिल्लाको उच्च पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा हिमपात भएको हो । ब्यास र अपिहिमाल गाउँपालिकामा हिमपात हुँदा जिल्लामा चिसो बढेको छ ।

हिमपातसँगै बढेको चिसोले अपिहिमाल क्षेत्रको जनजीवन प्रभावित भएको अपिहिमाल गाउँपालिकाका स्थानीय कमला बोहराले जानकारी दिनुभयो । त्यस्तै जिल्लाको खण्डेश्वरी, राप्ला, घुसालगायत क्षेत्रमा हिमपात भएको छ । त्यसैगरी जिल्लाका विभिन्न ठाउँमा हल्का वर्षा भएको छ । रासस

सुदूरपश्चिम सरकारले चालु आर्थिक वर्षमा ९.२२ प्रतिशत मात्र बजेट खर्च गर्‍यो

सुदूरपश्चिम प्रदेश सरकारले चालु आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को लागि छुट्याएको कुल बजेटको खर्च विवरणले प्रदेशको बजेट कार्यान्वयनको गति सुस्त रहेको संकेत गरेको छ।

हालसम्म प्रदेशले जम्मा ९.२२ प्रतिशत मात्र बजेट खर्च गर्न सकेको छ, जसमा चालुतर्फ १३.८१ प्रतिशत र पुँजीगततर्फ मात्र ६.५७ प्रतिशत बजेट खर्च भएको छ। चालुतर्फको बजेटको कुल विनियोजन १२ अर्ब ८५ करोड ७४ लाख रुपैयाँ रहेकोमा एक अर्ब ७७ करोड ६४ लाख खर्च भएको छ। उता, पुँजीगत बजेटको कुल विनियोजन १८ अर्ब ६७ करोड २४ लाख रुपैयाँ रहेकोमा जम्मा एक अर्ब २३ करोड ४२ लाख खर्च गरिएको छ।

बजेट कार्यान्वयनमा ढिलाइ हुनुमा विभिन्न कारण जिम्मेवार देखिन्छन्। चालु आर्थिक वर्षको बजेट असोज महिनामा मात्रै पारित भएको हुँदा सुरुवाती ढिलाइ मुख्य समस्या हो। विकासका काममा खर्च हुने पुँजीगत बजेटको कम खर्चले ठूला परियोजनाको कार्यान्वयनमा चुनौती उत्पन्न गरेको छ।

यो अवस्था सुध्रन प्रदेश सरकारले कार्यान्वयनमा तीव्रता ल्याउनुका साथै योजनाबद्ध ढंगले परियोजनाहरू सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। बजेटको न्यून उपयोगिताले विकासका गतिविधिहरूमा प्रभाव पर्ने मात्र होइन, प्रदेशको आर्थिक वृद्धिमा पनि अवरोध पुर्‍याउन सक्छ। यसले विकासका लक्ष्यहरू हासिल गर्न सरकारलाई थप जिम्मेवार बनाउनु आवश्यक देखिन्छ।

 

अतिक्रमण हटाइएको ८ महिनामै पुन: अतिक्रमणमा पुरैना ताल

जमुना न्युरे
भजनी

कैलालीको भजनी नगरपालिकामा रहेको पुरैना ताल अतिक्रमण हटाइएको ८ महिनामै पुन: अतिक्रमणको चपेटामा परेको छ ।
मोहना नदीको बाढीले पुरेपछि खेत बनेको ७९ दशमलव २१ हेक्टरमा जमिनमा फैलिएको पुरैना तालमा आजभोलि स्थानीयले दिनहुँ ट्याक्टरले खनजोत गरिरहेका छन् ताललाई पुन: निर्माण गर्नका लागि अतिक्रमण हटाएर ब्युँताउने भन्दै डिभिजन वन कार्यलयले बैशाख १६ गते ३६ घन्टा लगातार ८ ब्याकहोलोडर (डोजर) ले रेखांकन गरिएको थियो । तर, वन कार्यालयको त्यो मिहिनेत अहिले वालुवामा पानी भएको छ ।
डिभिजन वन कार्यालय पहलमानपुरले तालको पुन: निर्माणका लागि तालको १० फिट चौडाइ र ५ फिट उचाईको ३५ सय मिटर डिल (ड्याम) निर्माण गरेको थियो ।
पुरैना ताल पुन: निर्माणका लागि डिभिजन वन कार्यालय पहलमानपुरले करिब ४ वर्षदेखि सामुदायिक वन समन्वय समिति, नापी कार्यालय कैलाली, भजनी नगरपालिका, जिल्ला प्रशासन कार्यलय कैलालीसँग पटक-पटक निरन्तरको छलफलपछि तालको नक्साअनुसारको क्षेत्र रेखाङ्कन गराई अतिक्रमण हटाउन सफल भएको थियो ।
पुरैना ताल भजनीको मात्रै नभई कैलालीकै महत्वपूर्ण बसन्ता जैविक मार्ग हो । जसमा भारतीय दुधुवा नेशनल पार्कसँग प्रत्यक्ष रुपमा जोडिएको हुँदा पुरैना ताल पुन: निर्माणका लागि आवश्यक रहेको छ । सुदूरपश्चिम प्रदेश उधोग, पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्री लक्ष्मण किशोर चौधरीले पुरैना तालको पुन: अतिक्रमण गरेको क्षेत्र फेरि हटाउने बताए । उनले भने,’पुरैना तालको क्षेत्र ठूलो भएकाले एकै व्यक्तिले २० बिगाहासम्म प्रयोग गरिरहेकाले ताललाई पुन: निर्माण सबै राजनीतिक संयन्त्रसँग समन्वय गरिरहेको छु !


पुरैना ताल क्षेत्रको रिपोटिङको क्रममा सत्ती कर्णाली डट कम पुग्दा ४ ट्रयाक्टरले खनजोत गर्दै गरेको भेटिएको थियो । मसुरो उम्रिएको र गहुँ खेतीका लागि खनजोत सुरु गरिएको छ नि भन्ने प्रश्नमा मन्त्री चौधरीले अहिले खनजोत गरियको भए पनि चाँडै राजनीतिक सहमति बनाई अतिक्रमण क्षेत्र खाली गराई ताल पुन: निर्माण गरिने बताए । पुरैना ताल सार्वजनिक सम्पत्ति भएको र अहिले केही सीमित टाठाबाँठाले प्रयोग गरिरहेको बताउँदै उनले भने,’हामीले निकट भविष्यमा जिल्लाकै आयआर्जनको बलियो स्रोत बनाउने र ताल पर्यटनको वलियो आधार हुनेछ ।’
भजनी नगरपालिकाका प्रमुख केवललाल चौधरीले खनजोत गर भनेर स्थानीयलाई उस्काएको आरोप लागिरहेका बेला उनले भने,’मैले त तालको क्षेत्रभन्दा बाहिर रहेको ८ कट्ठाको मात्र कुरा गरेको हुँ । ताल क्षेत्र अतिक्रमण गर्न भनेको छैन ।’ ताललाई पुन: निर्माण गर्न स्थानीय सरकारको हैसियतले सधैँ सहयोग गर्न तयार रहेको उनले बताए

डिभिजन वन कार्यालय पहलमानपुरका प्रमुख रामचन्द्र कँडेलले पुरैना तालको अतिक्रमण पुन: हटाउनका लागि कार्यक्रम राखेको बताए । ‘म भर्खरै आएको छु,’ उनले भने,’स्थलगत अनुगमनपछि कसरी अतिक्रमण हटाउने भन्ने कार्यक्रम बनाउनेछु ।’बसन्ता वन सरक्षण क्षेत्रमा पर्ने लालबोझीमा रहेको पुरैनाताल खेती योग्य जमिन परिणत भएको छ । पानी भएको कोर क्षेत्र( भित्री भाग ) ७९.२१ हेक्टरमा फैलिएको ताल चरा अवलोकनका लागि उपयुक्त मानिन्थ्यो ।

मोहना नदिमा २०६५ सालमा आएको बाढिले ताललाई
बगरमा परिणत गर्न सुरुवात गरेको थियो पुन २०६८, २०७२ र २०७५ सालमा आएको बाढिले ताललाइ पुरेर बगरमा परिणत गरेको थियो ।

तीन पटक ठेक्का आह्वान, लागेन ठेक्का

घोडाघोडी (कैलाली), कात्तिक २५ गते । नदीजन्य पदार्थको रोयल्टी स्थानीय तहका लागि राम्रो आम्दानीको स्रोत मानिन्छ । स्थानीय तहले खोला, नदी ठेक्कामा लगाएर रोयल्टी उठाउने गरेका छन् । कैलालीको घोडाघोडी नगरपालिकाले आर्थिक वर्ष २०८१/८२ का लागि कान्द्रा, कन्द्री, टेग्ना, डोडा र झिँगे झालाखोलाको एकमुस्ट पटक पटक ठेक्का आह्वान गर्दा पनि हालसम्म ठेक्का लाग्न सकेको छैन । घोडाघोडी नगरपालिकाका निमित्त प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत खगेन्द्रबहादुर सिंहले असोज १ देखि रोयल्टी उठाउने गरेर ठेक्का आह्वान गर्दा पनि कसैको ठेक्का नपरेको बताउनुभयो ।

स्थानीय तहले दुई/दुई वर्षमा वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कनपछि नदीजन्य पदार्थ उत्खननका लागि ठेक्कामा दिने गरेका छन् । घोडाघोडीमा यस वर्ष वातावरण मूल्याङ्कन प्रभाव अध्ययनपछि उत्खननको परिमाण बढेपछि गत वर्षभन्दा झन्डै दोब्बर रोयल्टी सङ्कलनको अपेक्षासहित ठेक्का आह्वान गरिएको नगरपालिकाले जनाएको छ ।

निमित्त प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत सिंहले गत वर्ष एक लाख ६२ हजार घनमिटर नदीजन्य पदार्थ उत्खननका लागि चार करोड रुपियाँमा ठेक्का दिएको जनाउँदै यस वर्ष तीन लाख ७८ हजार घनमिटर नदीजन्य पदार्थ उत्खननका लागि आठ करोड रुपियाँमा ठेक्का आह्वान गर्दा कसैको ठेक्का नपरेको बताउनुभयो ।

उहाँले भन्नुभयो, “एक महिना, १५ दिन र सात दिनको सूचनाको म्याद सकिँदा पनि कसैको ठेक्का नपरेपछि असोज र कात्तिक महिनाको रोयल्टी घटाएर छ करोड ८० लाख रुपियाँमा पाँच वटा नदी, खोलाको पुनः ठेक्का आह्वान गरिएको छ ।”

एकमुस्ट ठेक्काका लागि ठुलो रकम भएपछि अहिले छुट्टाछुट्टै खोला ठेक्कामा लिन सकिने गरेर ठेक्का आह्वान गरिएको जनाइएको छ । आव २०७९/८० मा ११९ रुपियाँ प्रतिघनमिटर दर कायम भएको नदीजन्य पदार्थको मूल्य आव २०८०/८१ मा २३९ रुपियाँ प्रतिघनमिटर भएपछि ठेकेदार कम्पनीले ठेक्का लिन नसकेको गुनासो गरेका छन्  ।

आव २०८०/८१ का लागि सुदूरपश्चिम प्रदेश सरकारले आर्थिक विधेयकमै नदीजन्य पदार्थको रोयल्टी निर्धारण गरेपछि सोहीलाई आधार मानेर स्थानीय तहले नदीजन्य पदार्थ उत्खननका लागि ठेक्का प्रक्रियाबाट काम थालेका हुन् । असोजदेखि जेठ महिनासम्म नदीजन्य पदार्थ उत्खननका लागि स्थानीय तहले ठेक्का आह्वान गर्ने गर्दछन् ।

गत वर्ष ठेक्का पाएका श्रीस्थान निर्माण सेवा प्रालिका सञ्चालक धनञ्जय कठायतले रोयल्टी रकमको दोब्बरले बढ्नुका साथै निर्माणका काम कम हुन थालेपछि ठेक्का अनुसारको नदीजन्य पदार्थ नउठ्ने भएपछि ठेकेदारले घाटा हुने हुँदा ठेक्का नलिने बताउनुभयो ।

गौरीगङ्गा नगरपालिकाका नगरप्रमुख देवीदत्त कँडेलले गौरीगङ्गामा नदीजन्य पदार्थ उत्खननका लागि पाँच वटा खोलाका लागि वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कनको काम भइरहेको जानकारी दिनुभयो ।

नदीजन्य पदार्थको रोयल्टी उठाउन ठेक्का पाएको ठेकेदार कम्पनीले ठेक्का रकमको २० प्रतिशत अग्रिम भुक्तानी र ८० प्रतिशतको बैङ्क ग्यारेन्टी राख्नुपर्ने व्यवस्था रहेको जनाइएको छ । स्थानीय तहले उठाउने नदीजन्य पर्दाथको रोयल्टी रकममध्ये ६० प्रतिशत पालिकाको आम्दानी हुन्छ भने ४० प्रतिशत प्रदेश सरकारलाई बुझाउनुपर्ने नीति छ ।

सुखड–भजनी सडकखण्ड कालोपत्रे अधुरै

घोडाघोडी (कैलाली), कात्तिक २२ गते । कैलालीको सुखड–भजनी सडक खण्डका लागि दुई चरणमा टेण्डर भई सडक चौडा तथा कालोपत्रे गर्ने काम सम्पन्न पनि बिच खण्डमा पर्ने चारकिलो मिटर सडक कालोपत्रेका लागि छुटेको छ ।

पहिलो चरणमा भजनी नगरपालिकाको भजनी बजारदेखि सुखड खण्डको बिजुलिया सम्म १० किलोमिटर सडक कालोपत्रेका लागि आर्थिक वर्ष २०७६–७७ बाट भजनीबाट निर्माण सुरु भई कार्य सम्पन्न भएको छ । त्यसैगरी दोस्रो चरणमा आर्थिक वर्ष २०७८–७९ मा सुरु भएको घोडाघोडी नगरपालिका सुखडदेखि कीर्तिपुर जङ्गलसम्म सडक कालोपत्रे निर्माण कार्य सम्पन्न भएको छ ।

तर कीर्तिपुर जङ्गलदेखि बिजुलिया गाउँसम्मको चार किलोमिटर सडक खण्ड हालसम्म कालोपत्रे हुन नसक्दा उक्त सडकमा यात्रा गर्ने यात्रुहरूले सडक खाल्डाखुल्डीका कारण यात्रा सकस हुनुको साथै दुर्घटना हुने गरेको बताएको छ ।

उक्त सडक खण्ड भएर सधैँ यात्रा गर्ने सुखडका पुष्पराज जैशीले भजनी क्षेत्र र सुखड क्षेत्रतर्फ कालोपत्रे हुने बिचमा सडक कालोपत्रे नहुनुले बिचको कच्ची सडकमा यात्रा गर्दा दुःख हुने गरेको बताउनुभयो ।

सुदूरपश्चिम प्रदेश भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालयको सहयोगमा दुई चरणमा सडक स्तरोन्नतिसहित कालोपत्रे भएको जनाइएको छ । भजनी नगरपालिका वडा ४ का वडाध्यक्ष जन्ताराम चौधरीले कालोपत्रे हुन नसकेको सडकमा वर्षायाममा वडाको बजेटले सामान्य ग्राभेल, खाल्डाखुल्डी भर्ने काम गरेको बताउनुभयो ।

उहाँले कालोपत्रेका लागि प्रदेश सरकारसँग पटक पटक आग्रह गर्दै लिखित माग गरेको समेत जनाउनुभयो । कैलाली क्षेत्र ३ बाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा निर्वाचित सांसद गङ्गा चौधरीले कालोपत्रे हुन छुटेको सडक कालोपत्रेका लागि सङ्घीय सरकारले छ लाख रकम विनियोजन गरेको जानकारी दिँदै चालु आर्थिक वर्षमा कालोपत्रे हुने बताउनुभयो

मोटरसाइकल दुर्घटनामा एकको मृत्यु

डडेलधुरा, कात्तिक १५ गते । जिल्लाको जोगबुडा क्षेत्रको परशुराम नगरपालिकामा मोटरसाइकल दुर्घटना हुँदा एक जना युवकको मृत्यु भएको छ । एक जना घाइते भएका छन् । कञ्चनपुरसँग सिमा जोडिएको चुरे क्षेत्र परशुराम नगरपालिका –६ छेलाको तातोपानीमा मोटरसाइकल दुर्घटना हुँदा वडा ४ कटाल गाउँका २८ वर्षीय भुपेन्द्र भट्टको मृत्यु भएको हो ।

कात्तिक १४ गते बुधबार बेलुका परशुराम नगरपालिका –६ छेलास्थित तातोपानीबाट आफ्नो घर कटालतर्फ आउँदै गर्दा भट्ट आफैले चलाएको बा ०२०२२ प २१४५ नम्बरकको मोटरसाइकल दुर्घटना भएको हो ।

मोटरसाइकल अनियन्त्रित भई पल्टिएको प्रारम्भिक जानकारी पाएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय डडेलधुराका प्रहरी निरीक्षक डम्बर बिष्टले बताउनुभयो । विष्टका अनुसार भट्टको टाउकोमा चोट लागेको थियो ।

उहाँको उपचारका लागि परशुराम नगरपालिकाको मुकाम–१२ लालढुंगा बजारमा रहेको जोगबुढा अस्पतालमा पुगाइएको थियो । उपचारकै क्रममा उहाँको मृत्यु भएको प्रहरी निरीक्षक बिष्टले जानकारी दिनुभयो । मोटरसाइकल पछाडि सवार सोही ठाउँका ३० वर्षीय सिद्धराज भट्ट घाइते भएका छन् ।

उहाँको टाउको, मुख र खुट्टामा चोट लागेको छ । जोगबुडा अस्पतालमा उहाँको उपचार सम्भव नभएपछि थप उपचारका लागि धनगढी रिफर गरिएको छ ।