घोडाघोडी (कैलाली), असार २२ गते । कैलालीमा नदीमा नुहाउने क्रममा एक युवको डुबेर मृत्यु भएको छ । जिल्लाको घोडाघोडी नगरपालिका –३ का तुलादत्त भट्टको छोरा सुन्दरप्रसाद भट्टको डुबेर मृत्यु भएको ईलाका प्रहरी कार्यालय सुख्खडले जानकारी दिएको छ ।

आइतबार दिउँसो साथीहरुसँग नजिकै रहेको डोडा नदीमा नुहाउन गएका १७ बर्षीय भट्टको डुबेर मृत्यु भएको ईलाका प्रहरी कार्यालय सुख्खडका प्रमुख प्रहरी नायव उपरीक्षक रमेशदत्त अवस्थीले बताउनुभयो । प्रहरी र स्थानीयको सहयोगमा मृतकलाई नदीबाट निकालिएको थियो ।  पोष्टमार्टमका लागि लाश धनगढी पठाइएको छ ।

धनगढी, कैलाली — राष्ट्रिय थारु कलाकार मञ्च केन्द्रीय समितिमा सुदूरपश्चिम प्रदेशबाट मनोनित भएका सदस्यहरूलाई स्वागत तथा बधाई कार्यक्रमका बीच धनगढीमा सम्मान गरिएको छ।

सदस्यहरुमा बालकृष्ण चौधरी, भानुप्रताप चौधरी, आर्यन चौधरी, र एमजे दहित केन्द्रीय समितिमा सुदूरपश्चिमबाट मनोनित भएपछि उनीहरूलाई सम्मान गर्न कार्यक्रमको आयोजना गरिएको थियोे
नव मनोनित सदस्यहरूलाई माला, खादा र सम्मानपत्र प्रदान गरी बधाई तथा शुभकामना दिइएको राष्ट्रिय थारु कलाकार मन्च सुदुर पश्चिमको सचीव स्वरूप चौधरीले जानकारी दिनु भयो

कार्यक्रमको आयोजना बर्दगोरिया इभेन्ट एन्ड मार्केटिङ प्रा.लि. द्वारा गरिएको हो ।
कार्यक्रममा थारु कलाकार, समाजसेवी, युवा अभियन्ता, सञ्चारकर्मी तथा विभिन्न क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूको उपस्थिति रहेको थियो।

धनगढी । नौ बुँदे टिकापुर घोषणापत्र जारी गर्दै सुदूर युवा इको समिट सकिएको छ । फोर एच नेपालले आयोजना गरेको समिटमा १ सय ५० जना युवाको सहभागिता रहेको थियो ।

टिकापुरमा सम्पन्न भएको इको समिटमा सुदुरपश्चिमका नौ आटै जिल्लाबाट प्रतिनिधित्व रहेको सहभागी बसन्त बोहराले जानकारी दिनु भएको छ ।

घोषणापत्रमा पाँच बुँदे प्रतिबद्धता पनि समावेश गरिएको छ । घोषणापत्रमा सुदूरपश्चिम सरकारले स्थानीय भाषामा जलवायुकी कुरेणी जस्ता सचेतनामुलक कार्यक्रमहरु सञ्चालन गर्नुपर्ने, ८८ आटै स्थानीय तह तथा सुदूरपश्चिम सरकारले जलवायुमैत्री नीति निर्माण गर्नु पर्ने र युवाको अगुवाइमा जलवायु संवादको थालनी गर्नु पर्नेलगायतका विषय समेटिएको छ ।

जलवायु परिवर्तनले सुदूरपश्चिम अरु प्रदेश भन्दा बढी प्रभावित र जोखिममा रहेकाले केन्द्रीय सरकारले पर्यावरण संरक्षणका लागि विशेष नीति बनाई दिगो कार्यक्रम तय गर्नुपर्ने विषय घोषणापत्रमा राखिएको छ ।

जलवायु परिवर्तनले उमेरको हिसावले अरुभन्दा बालबलिका र युवालाई दिर्घकालिन असर बढी पर्ने भएकाले बालबालिका तथा युवालाई जलवायु न्याय दिनु पर्ने माग गरिएको छ ।

आधुनिक तथा व्यावसयिक कृषिका नाममा सरकारले ल्याएका नीति तथा कार्यक्रमले नेपाली मौलिक कृषि प्रणाली तथा उत्पादनमा कमी आएकाले स्थानीय तह तथा प्रदेश सरकारले यसको संरक्षण तथा प्रबद्र्धनका लागि प्रभावकारी कार्यक्रम लागू गर्नु पर्ने विषय पनि घोषणापत्रमा राखिएको छ ।

घोषणापत्रमा रैथाने कृषि प्रणालीलाई स्मार्ट कृषि प्रविधिमा विकास गर्नु पर्ने, नेपाली रैथाने खाना तथा खाद्य प्रविधिको संरक्षण गरी व्यवसायिकमा जोड दिनु पर्ने विषय पनि राखिएको फोर एच नेपालका अध्यक्ष बिष्णुप्रसाद बेल्वासेले बताउनु भयो ।

उद्घानशत्रमा एशियाली फोर एच नेटवर्कका अध्यक्ष लोकराज अवस्थी, सुदूरपश्चिम सरकारका राजनीतिक सल्लाहकार जितु उपाध्याय, फोर एच नेपालका केन्द्रीय सदस्य सनतकुमार रेग्मी लगायतले कृषि, जलवायु परिवर्तन र युवाका सरोकारका विषयमा धारणा राख्नु भएको थियो ।

समिटमा नेपालमा कृषि र जलवायुको सम्बन्ध, जलवायु परिवर्तन र युवाको भूमिका लगायतका विषयमा कार्यपत्र प्रस्तुत गरिएका थिए ।

समिटमा युवा कचहरी तथा स्थानीय कलासंस्कृति झल्काउने सांस्कृति कार्यक्रम लगायतका गतिविधिहरु सञ्चालन गरिएका थिए ।

फोर एच नेपालका केन्द्रीय सदस्य सनतकुमार रेग्मीका टिकापुर घोषणा पत्र सुदूरपश्चिमका लागि ८८ ओटै स्थानीय तहलाई बुझाउने कार्यक्रम रहेको जानकारी दिनु भएको छ ।

समिटको स्थानीय साझेदार संस्था वन तथा कृषि विश्वविद्यालय फोर एच शाखा र सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालय फोर एच शाखा रहेका आयोजकले जनाएको छ ।

चौमाला (कैलाली) असार १८ गते । कैलालीमा पानीको खाल्डोमा डुबेर बालकको मृत्यु भएको छ । धनगढी उपमहानगरपालिका–१२ सि गाउँमा एक बालकको डुबेर ज्यान गएको हो ।

स्थानीय राजु श्रेष्ठका ८ वर्षीय छोरा शिद्धार्थ श्रेष्ठ पानी जमेको खाल्डोमा खेल्ने क्रममा डुबेर गम्भीर घाइते हुनुभएको थियो । तत्कालै उपचारका लागि सेती प्रादेशिक अस्पताल धनगढी लगिएको थियो । तर अस्पतालमा चिकित्सकले परीक्षण गरेपछि शिद्धार्थलाई मृत घोषणा गरेका हुन् ।

डुबेको स्थान घर नजिकै रहेको खाल्डो रहेको प्रहरीले जनाएको छ । बालक खेल्ने क्रममा सो खाल्डोमा डुबेको प्रारम्भिक अनुसन्धानबाट खुलेको छ । यस सम्बन्धमा थप अनुसन्धान भइरहेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय कैलालीले जनाएको छ ।

ईन्द्रा कुमारी केसी
घोडाघोडी– कैलालीमा वर्षौंदेखि चुनौतीका रूपमा रहेको मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्वलाई कम गर्न ‘मेस वायर’ तारजाली निर्माण गरिएको छ। जिल्लाको पहलमानपुर डिभिजन वन कार्यालयअन्तर्गत पर्ने संवेदनशील कर्णाली जैविक मार्गका सामुदायिक वनमा तारजाली लगाइएको हो ।
वन तथा वातावरण मन्त्रालयद्वारा सञ्चालित एकीकृत भू–परिधि आयोजनाअन्तर्गत जानकी गाउँपालिका–६ मा रहेको कैलाशेश्वर सामुदायिक वनमा एक हजार ६५० मिटर, कर्णाली कोरिडोर सामुदायिक वनमा एक हजार मिटर र टीकापुर नगरपालिका–२ स्थित रानी कर्णाली सामुदायिक वनमा एक हजार १०० मिटर लामो तारबार निर्माण गरिएको डिभिजन वन कार्यालय पहलमानपुरका डिभिजनल वन अधिकृत रामचन्द्र कँडेलले जानकारी दिए ।
उनका अनुसार सामुदायिक वन र मानव बस्तीको सिमानामा पिसिसी (सिमेन्ट, कङ्क्रिट) को जगसहितको बलियो मेसवायर तारबार निर्माण गरिएको छ । यस कार्यले वन्यजन्तुलाई बस्ती पस्नबाट रोक्ने र स्थानीय बासिन्दाको बालीनाली, घरपालुवा पशु तथा मानवीय क्षतिसमेत न्यूनीकरण हुने विश्वास लिइएको छ ।
कँडेलले भने, ‘टीकापुर नगरपालिका, जानकी गाउँपालिका र लम्कीचुहा नगरपालिका कर्णाली जैविक मार्गका महत्वपूर्ण हिस्सा हुन्, जुन बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जसँग जोडिएको छ ।’
उनका अनुसार निकुञ्जबाट पाटेबाघ, हात्ती, चितुवालगायतका ठूला र संरक्षित वन्यजन्तु आहारा र बासस्थानको खोजीमा यता आउने क्रम निरन्तर चलिरहन्छ।
उनले भने, ‘त्यसैले यो क्षेत्र द्वन्द्वको उच्च जोखिममा छ, यो तारबारले ठूला जनावरलाई मात्र नभई चित्तल, बँदेल, नीलगाईजस्ता साना जनावरले किसानको बालीनालीमा पुर्याजउने क्षतिलाई पनि रोक्न प्रभावकारी हुनेछ ।’
लामो समयदेखि यस क्षेत्रका बासिन्दा जंगली जनावरको मानव बस्तीमा प्रवेशका कारण पीडित थिए । कर्णाली जैविक मार्ग बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जसँग जोडिएको हुँदा यो क्षेत्र बाघ, चितुवा, हात्ती, बँदेल, नीलगाई, चित्तलजस्ता वन्यजन्तुको प्रमुख ओहोरदोहोर गर्ने बाटो हो । यी जनावर मध्यरातमा बस्ती पसेर किसानले दुःख गरेर लगाएको धान, गहुँ, मकैजस्ता बालीनाली सखाप पार्ने, गोठमा बाँधिएका बाख्रा, बङ्गुर तथा अन्य घरपालुवा पशुपन्छी मारेर खाने गर्थे । कहिलेकाहीँ मानिसमाथि नै आक्रमणका घटना भएका थिए, जसले गर्दा स्थानीय त्रासमा बाँच्न बाध्य थिए ।
तारबार निर्माणपछि भने स्थानीयमा ठूलो राहत मिलेको कैलाशेश्वर सामुदायिक वनका अध्यक्ष टेकबहादुर शाहीले बताए।
उनले भने, ‘पहिले हामी रातभर जाग्राम बसेर बाली कुर्न बाध्य थियौँ, जङ्गली जनावरले कतिबेला आएर क्षति पुर्यानउने हो भन्ने डर सधैँ रहन्थ्यो, अब यो बलियो तारबारले वन्यजन्तुलाई वन क्षेत्रमै सीमित राख्न मद्दत गर्नेछ ।
‘यसले हाम्रो बालीनाली र पशुधनको सुरक्षा मात्र होइन, मानव–वन्यजन्तुबीचको अप्रिय घटनालाई पनि न्यूनीकरण गर्नेछ,’ उनले भने।
सबडिभिजन वन कार्यालय, टीकापुरका वरिष्ठ वन अधिकृत दिलीप यादवले यो तारबार मानव-वन्यजन्तु सहअस्तित्व कायम गर्ने दिशामा एक महत्वपूर्ण कार्य भएको बताए। उनका अनुसार विगतमा वन र बस्तीबीच कुनै भौतिक अवरोध नहुँदा वन्यजन्तु तथा मानिसको जम्काभेट हुने सम्भावना उच्च थियो, जसले द्वन्द्व निम्त्याउँथ्यो ।
पिसिसीसहितको मेसवायर फेन्सिङले दुवै पक्षलाई आ–आफ्नो क्षेत्रमा सुरक्षित राख्छ । यसले एकातिर वन्यजन्तु आफ्नो प्राकृतिक बासस्थानमा निर्धक्क घुमफिर गर्न पाउँछन् भने अर्कोतिर स्थानीय समुदायको जीविकोपार्जन सुरक्षित हुन्छ ।
एकीकृत भू-परिधि व्यवस्थापन आयोजना कार्यान्वयन एकाइमा फिल्ड व्यवस्थापक प्रकाश थापाले आयोजनाको मूल उद्देश्य नै महत्वपूर्ण जैविक मार्गको संरक्षण गर्दै मानव र प्रकृतिको सम्बन्धलाई सुमधुर बनाउनु रहेको बताए।
‘हामीले कैलाली र बर्दियालाई जोड्ने कर्णाली जैविक मार्गलाई एउटा सिङ्गो भू–परिधिका रूपमा हेरेका छौँ,’ थापाले भने, ‘यो केवल तारबार निर्माणमा मात्र सीमित छैन खण्डित भएका वन क्षेत्रलाई जोड्न वृक्षरोपण र प्राकृतिक पुनः उत्पादनलाई सहयोग गर्ने (जैविक मार्ग पुनः स्थापना) पनि गरेका छौँ ।’
थापाका अनुसार परियोजनाले स्थानीय समुदायलाई वनमाथिको निर्भरता घटाउन व्यवस्थित पशुगोठ निर्माण, बेमौसमी तरकारीखेती र गैरकाष्ठ वन पैदावारमा आधारित उद्यमजस्ता वैकल्पिक आयआर्जनका कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ ।
‘सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहको क्षमता अभिवृद्धि, वन्यजन्तु उद्धारसम्बन्धी तालिम र जलवायु परिवर्तनको असर न्यूनीकरणका लागि स्थानीयस्तरमा सचेतना फैलाउनेजस्ता क्रियाकलाप पनि सँगसँगै अगाडि बढाइरहेका छौँ’, थापाले भने ।