धनगढी, असोज १ गते। कैलालीको धनगढी उपमहानगरपालिकाले जेनजी आन्दोलनका सहिदको सम्मानमा धनगढीको एक सडकलाई जेनजी मार्ग नामाकरण गर्ने भएको छ।

सो पालिकाले धनगढी उपमहानगरपालिका–१ स्थित पार्क चोकदेखि पार्कमोड, कभर्ड हल हुँदै क्याम्पस रोड छुने सडकलाई जेनजी मार्ग नामाकरण गर्ने भएको हो।त्यसका लागि जेनजी मार्ग नामाकरण गर्ने सम्बन्धी प्रस्ताव कार्यपालिका बैठकमा लगिने नगर प्रमुख गोपाल हमालले बताउनुभयो।

हमालले पार्क क्षेत्रको सडकलाई जेनजी मार्ग नाम प्रयोग गर्न पनि नगरवासीलाई आग्रह गर्नुभएको छ।

उहाँले परिवर्तन, न्याय र अधिकारका लागि जेनजी आन्दोलनमा आफ्नो अमूल्य जीवन समर्पण गर्ने सहिदहरू प्रति श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्दै सहिदको साहस सबैका लागि प्रेरणाको स्रोत रहेको बताउनुभएको छ।

धनगढी : कैलाली भन्सार कार्यालयले ग्यारेजबाट सेवा सुचारु गरेको छ।

जेन–जी पुस्ताको आन्दोलनका क्रममा कार्यालयको भवनमा आगजनी र तोडफोड भएपछि कार्यालय ग्यारेजमा सञ्चालन गरिएको छ।

कैलाली भन्सार कार्यालयसहित फर्निचर, कम्प्युटर, कागजपत्र जलेका छन्। भन्सार कार्यालयबाट सेवा सुचारु गर्न समय लाग्ने भएकाले सवारी पार्किङ र गाडी मर्मतका लागि प्रयोग हुँदै आएको भवनबाट सेवा सुचारु गरिएको छ। भन्सार कार्यालयको पश्चिम–दक्षिण प्रवेशद्वारमा रहेको भवनबाट सेवा सुचारु गरिएको हो। बैँकको काउन्टर, आयात–निर्यातको स्वीकृति लयातको काम सोही भवनबाट हुने भएको छ।

कैलाली भन्सार कार्यालयका सूचना अधिकारी खेम प्रसाद अर्यालले भन्सार पूर्ण रूपमा क्षति भएको बताए। उनले प्रशासन भवन, कर्मचारी निवास, सवारी साधन, फाइलहरू, तथ्याङ्क लगायत नष्ट भएको बताए। उनले भने, ‘हामीसँग उपलब्ध भएको श्रोत साधानको प्रयोग गर्दैछौ। एक आवास भनमा क्षति भएको छ। यो गाडीको ग्यारेज हो। हामीले यही भवनबाट कार्यालय सञ्चालन गरेका छौ। कार्यालयको कामलाई सुचारु गर्ने छौ।’

कैलाली भन्सार कार्यालयले आयात–निर्यातको काम आइतवारदेखि फेरि सुचारु गरेको हो। नेपाल आयल निगम, धनगढीको आग्रहमा पेट्रोलियम पदार्थका ट्याङ्कहरू भने बिहिवार नै धनगढी आयात गरिएको थियो। आइतवारदेखि अन्य अति आवश्यक बस्तुको आयात तथा निर्यातको काम कैलाली भन्सार कार्यालयले थालेको हो। अर्यालले भने, ‘देश पीडामा छ। हामीसँग जे छ, त्यहीबाट सेवा थालेका छौ। नागरिकलाई सेवा दिन थालेका छौ। पेट्रोलियम पदार्थको सहजिकरण अस्तिबाट गरेका थियौ। आइतवारबाट पूर्ण रूपमा सञ्चालन गर्छाैै। हाम्रो स्रोत साधानको प्रयोग गरेका छौ।’

कैलाली भन्सार कार्यालयको सेवा आइतवारबाट निरन्तर सुचारु भएको हो।

सुदूरपश्चिम नेपाली समाज इजरायलले पहिलो पटक ऐतिहासिक अबलोकन भ्रमणको सेप्टेम्बर १९/२० मा आयोजना गर्ने भएको छ। इजरायलको उत्तरतर्फ अवस्थित रमणीय पर्यटकीय क्षेत्र काफर ब्लुम भ्रमणका लागि समाजले विशेष कार्यक्रम तय गरेको छ। यस अबलोकन भ्रमणमा इजरायल बासी पूर्व इलामदेखि पश्चिम बाजुरासम्मका साथीहरूलाई समेट्दै, नेपालका विविध भूभाग र संस्कृतिको एकताको सन्देश इजरायलमै फैलाउने उद्देश्य राखिएको छ। यस अवसरमा सुदूरपश्चिमको मौलिक भाषा, कला र सांस्कृतिक पहिचानलाई झल्काउने प्रस्तुति विशेष आकर्षण हुने समाजले जनाएको छ।

देउडा, हुड्केउली, थारु समुदायको झुम्रा नृत्य, बैठकु लगायतका परम्परागत नृत्य र गायन प्रस्तुत गरिने छन्। साथै, सुदूरपश्चिमेली संस्कारलाई उजागर गर्ने पारिवारिक रमाइलो, परम्परागत पहिरन र साङ्गीतिक झलकले कार्यक्रमलाई थप आकर्षक बनाउने तयारी गरिएको छ। कार्यक्रममा सहभागीहरूले आफ्नै हातले तयार पारिएका सुदूरपश्चिमेली परिकार—ढिँडो, गेडागुडीका परिकार, मासुका परिकार र थारु समुदायका विशेष खानेकुरा—चाख्न पाउनेछन्। यसबाट इजरायलवासी नेपाली समुदायलाई नयाँ स्वाद मात्र नभई घर-गाउँको सम्झनासहित आत्मीयता अनुभव हुने अपेक्षा गरिएको छ। सुदूरपश्चिम नेपाली समाज इजरायलका नेपाल संयोजक तथा प्रवक्ता अनिता शाहका अनुसार, “यस भ्रमणले सुदूरपश्चिमेली मात्र नभई सम्पूर्ण नेपाली समुदायलाई एकताको सूत्रमा बाँध्नेछ।

हाम्रो कला, संस्कृति र परम्परा विदेशमै उजागर गर्न पाउनु हाम्रो गौरव हो।” समाजले गरेको यो प्रयासले सुदूरपश्चिम क्षेत्रको गौरवशाली इतिहास, संस्कार र पहिचानलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा परिचित गराउँदै, इजरायलमा रहेका नेपालीबीच आत्मीय सम्बन्ध र ऐक्यबद्धता थप प्रगाढ बनाउने विश्वास गरिएको छ।

धनगढी । स्थानीय तहहरूको गुणस्तर परीक्षणपछि आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को स्वमूल्याङ्कनको नतिजा सार्वजनिक गरिएको छ। सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयले स्थानीय तहहरूको संस्थागत क्षमता स्वमूल्याङ्कन ९लिजा०को नतिजा सार्वजनिक गरेको हो।

कञ्चनपुरमा ८३.२५ अङ्क सहित बेदकोट नगरपालिका पहिलो हुँदा ७१.५० अङ्क सहित दोधारा चाँदनी पुछारमा रहेको छ। यस्तै बेलौरी नगरपालिका ८२.५० अङ्क, लालझाडी गाउँपालिकाले ८१.७५ अङ्क, बेलडाँडी गाउँपालिका ८१.७५ अङ्क, भीमदत्त नगरपालिका ८१.२५ अङ्क, पुनर्वास नगरपालिका ८१ अङ्क, शुक्लाफाँटा नगरपालिकाले ८० अङ्क र कृष्णपुर नगरपालिकाले ७३.२५ अङ्क ल्याएका छन्।

बाजुरामा बुढीगंगा नगरपालिकाले सबैभन्दा बढी अङ्क ल्याउँदै जिल्लमा उत्कृष्ट भएको छ। बुढीगंगाले ८४ दशमलव २५ अङ्क ल्याएको छ। बाजुरामा सबैभन्दा कमजोर बुढीनन्दा नगरपालिका देखिएको छ । बुढीनन्दाले ६१ दशमलव ७५ अङ्क ल्याएर पुछारमा रहेको छ । बडीमालिका नगरपालिका ८३ दशमलव ५० अङ्क, जगन्नाथ गाउँपालिकाले ८१ दशमलव ५०, स्वामिकार्तिक खापर गाउँपालिकाले ८१, हिमाली गाउँपालिकाले ७५ दशमलव ५०, त्रिवेणीले ७४ दशमलव ७५, खप्तड छेडेदहले ७३ दशमलव ५० र गौमुलले ६९ दशमलव ५० अङ्क हासिल गरेको छ।

बैतडीमा ७७.२५ अङ्कसहित पुर्चौंडी नगरपालिका पहिलो बनेको छ भने ३१.२५ अङ्कसहित मेलौली नगरपालिका पुछारमा रहेको छ। यस्तै दोगडाकेदार गाउँपालिकाले ७६ अङ्क, सुर्नया गाउँपालिकाले ७४.७५ अङ्क, दशरथ चन्द नगरपालिकाले ७४.५० अङ्क, शिवनाथ गाउँपालिकाले ७४.२५ अङ्क, सिगास गाउँपालिकाले ६४.५० अङ्क, डिलाशैनी गाउँपालिकाले ६१.५०, पाटन नगरपालिकाले ५६.५० र पञ्चेश्वर गाउँपालिकाले ५६ अङ्क प्राप्त गरेको छ ।

अछाममा पंचदेवल विनायक नगरपालिका ७७.५० अङ्क सहित पहिलो भएको छ भने ढकारी गाउँपालिका ४३.७५ अङ्क सहित पुछारमा छन्। यस्तै चौरपाटी गाउँपालिकाले ७१.७५ अङ्क, साँफेबगर नगरपालिकाले ७१.५० अङ्क, बान्नीगढी जयगढ गाउँपालिकाले ७१ अङ्क, मंगलसेन नगरपालिका ६८.७५ अङ्क, तुर्माखाँद गाउँपालिकाले ६६.२५ अङ्क, रामारोशन गाउँपालिकाले ६५.७५ अङ्क, कमलबजार नगरपालिकाले ६५.२५ अङ्क र मेल्लेख गाउँपालिका ४५ अङ्क ल्याएको छ।

डडेल्धुरामा अजयमेरु गाउँपालिकाले ८३.२५ अङ्क सहित सबैभन्दा उत्कृष्ट भएको छ भने नवदुर्गा गाउँपालिकाले ७३.२५ अङ्क सहित पुछारमा छ। यस्तै आलिताल गाउँपालिकाले ८१.२५, भागेश्वर गाउँपालिकाले ८१.२५, गन्यापधुरा गाउँपालिकाले ७५.५०, परशुराम नगरपालिकाले ७५.२५ र अमरगढी नगरपालिकाले ७३.७५ अङ्क ल्याएका छन।

डोटीमा जोरायल गाउँपालिका ८२.२५ अङ्क सहित पहिलो र पुर्विचौकी गाउँपालिका ५८.७५ अङ्क सहित पुछारमा रहेको छ। यस्तै बडीकेदार गाउँपालिकाले ८१.२५, बोगटान गाउँपालिकाले ८१, आदर्श गाउँपालिकाले ७९.७५, दिपायल सिलगढी नगरपालिकाले ७८।७५, शिखर नगरपालिकाले ६८।५०, सायल गाउँपालिकाले ६८।२५ र केआईसि गाउँपालिकाले ६७.७५ अङ्क ल्याएको छ।

दार्चुलाको शैल्यशिखर नगरपालिकाले ८१ सहित पहिलो हुँदा लेकम गाउँपालिका ६१.७५ अङ्क सहित पुछारमा छ। यस्तै मालिकार्जुन गाउँपालिका ८०.७५, नौगाडी गाउँपालिकाले ८०.२५, दुहुँ गाउँपालिकाले ७९.२५, दुहुँ गाउँपालिकाले ७९.२५, अपिहिमाल गाउँपालिकाले ७८.७५, महाकाली नगरपालिका ७८.७५, मार्मा गाउँपालिकाले ७२ अङ्क र ब्याँस गाउँपालिका ७०.२५ अङ्क ल्याएका छन्।

बझाङ केदारस्युँ गाउँपालिका ७९.७५ अङ्क सहित पहिलो हुँदा ६२ अङ्क सहित सुर्मा गाउँपालिका पुछारमा छ। यस्तै मष्टा गाउँपालिकाले ७६.७५, जयपृथ्वी नगरपालिकाले ७२.२५, थलारा गाउँपालिकाले ७१.५०, बित्थडचिर गाउँपालिकाले ७०, खप्तडछान्ना गाउँपालिका ६८.७५, तालकोट गाउँपालिकाले ६७.५०, छबिस पाथिभरा गाउँपालिका ६७.२५, दुर्गाथली गाउँपालिकाले ६४ र बुंगल नगरपालिकाले ५७.५० अङ्क ल्याएका छन्।

कार्य प्रक्रिया र उपलब्धिको लेखाजोखा गरी शासकीय पद्धति र विकास व्यवस्थापनमा गर्नुपर्ने सुधारका क्षेत्रहरू पहिचान गर्ने, आवधिक समीक्षाको आधार प्राप्त गर्ने र स्थानीय सरकार बिच स्वस्थ प्रतिस्पर्धाको भावना जागृत गराउने उद्देश्यसहित लिजा कार्यान्वयनमा रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ।

शासकीय प्रबन्ध, सङ्गठन तथा प्रशासन, वार्षिक बजेट तथा योजना व्यवस्थापन, वित्तीय एवं आर्थिक व्यवस्थापन, सेवा प्रवाह, न्यायिक कार्यसम्पादन, भौतिक पूर्वाधार, वातावरण संरक्षण तथा विपद् व्यवस्थापन, सहकार्य र समन्वय गरेर १० ओटा सूचकको आधारमा स्थानीय तहहरूको स्वमूल्याङ्कन गर्ने गरिएको छ।

धनगढी, साउन २७ गते । क्षमताभन्दा पाँच गुणा बढी कैदीबन्दी रहेको कैलाली कारागारलाई प्रदेश सरकारले तत्काल सुधार गर्ने भएको छ । कारागारभित्र कैदीबिच हिंसात्मक झडपपछि आइतबार राति मुख्यमन्त्री कमलबहादुर शाहको अध्यक्षतामा बसेको प्रदेश सुरक्षा समितिको बैठकले कारागारलाई तत्काल प्रदेश सरकारले सुधार गर्ने निर्णय गरेको हो । आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रालयले कारागारभित्र हेलोजन लाइट, सिसी क्यामरा जडान, कारागारको छानालगायतका आवश्यक मर्मत तत्काल सुरु गर्ने बैठकले निर्णय गरेको छ ।

समितिको बैठकले कारागारको सुरक्षार्थ खटिने सुरक्षाकर्मीलाई तीन/तीन महिनामा अदलीबदली गर्ने व्यवस्था मिलाउने निर्णय गरेको समितिका सदस्यसचिव एवं आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रालयका सदस्यसचिव आमोद दाहालले जानकारी दिनुभयो । यस्तै कारागार प्रशासन र आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रालयको समन्वयमा कारागार सुरक्षाका लागि कारागार ऐनमा आवश्यक सुधारका लागि सङ्घीय सरकारलाई अनुरोध गर्ने निर्णय समितिले गरेको छ ।

कैलाली कारागारभित्र रहेको कैदीको सङ्ख्या कारागारको क्षमताभन्दा पाँच गुणा बढी देखिएका कारण उत्पन्न सुरक्षा चुनौती न्यूनीकरण गर्न कारागारको क्षमता अनुसार कैदीबन्दी व्यवस्थापनका लागि कारागार विभागसँग समन्वय गर्ने बैठकमा निर्णय गरिएको छ । १७५ जना क्षमताको कैलाली कारागारमा ६९९ कैदी राखिएको छ । कारागारभित्र जाने खाद्यान्न, तरकारी तथा अन्य वस्तुको निगरानी र जाँच बढाउन कारागार प्रशासन र सुरक्षाकर्मीलाई प्रमुख जिल्ला अधिकारीमार्फत निर्देशन दिने निर्णय समितिले गरेको छ । कैलाली कारागारमा रहेका कैदीबन्दीको सङ्ख्याभन्दा हालको कारागारको क्षमता निकै कम रहेका कारण सुरक्षा चुनौती उच्च देखिएको समितिको ठहर छ । यो कारागारको क्षमता अभिवृद्धि गर्न र सुविधासम्पन्न कारागारको पूर्वाधार तथा खुला कारागारको अवधारणा कार्यान्वयन गर्न सङ्घीय सरकारसमक्ष अनुरोध गर्ने निर्णय सुरक्षा समितिको बैठकले गरेको छ ।

आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रालय र कारागार प्रशासनबिच समन्वय गरी कारागारभित्र कैदीबन्दीलाई मनोवैज्ञानिक परामर्श, सकारात्मक सोच विकास गर्ने खालका कार्यव्रmम सघन रूपमा सञ्चालन गर्ने निर्णय गरिएको छ । कैदीबन्दीका लागि पुस्तक पनि उपलब्ध गराउने समितिको बैठकले निर्णय गरेको छ । कैलाली कारागारमा कैदीबिचको हिंसात्मक झडपमा परी ज्यान गुमाएका भरत चौधरीको परिवारलाई प्रदेश सरकारले पाँच लाख रुपियाँ सहयोग गर्ने भएको छ । प्रदेश सुरक्षा समितिको बैठकले राहतस्वरूप चौधरीको परिवारलाई प्रदेश सरकारले सहयोग गर्ने निर्णय गरेको हो । शुक्रबार राति कारागारभित्र कैदीबिच हिंसात्मक झडप हुँदा घाइते धनगढी उपमहानगरपालिका–४ का ४० वर्षीय चौधरीको उपचारका क्रममा ज्यान गएको थियो । उक्त घटनामा ४७ जना कैदी घाइते भए । घाइते कैदीको सरकारी खर्चमा उपचार गर्ने व्यवस्था मिलाउने निर्णय बैठकले गरेको छ । घाइते कैदीको धनगढी र काठमाडौँमा उपचार भइरहेको छ ।

परिवारले बुझे शव 

धनगढी उपमहानगरपालिका–४ का ४० वर्षीय भरत चौधरीको शव परिवारले बुझेका छन् । जिल्ला प्रशासन कार्यालयले घटनाको न्यायोचित छानबिन हुने र मृतककी १५ वर्षीय छोरीको निःशुल्क शिक्षाका लागि पहल गर्ने प्रतिबद्धता जनाएपछि परिवारले सोमबार शव बुझेका हुन् । यसअघि हत्यामा संलग्न कैदीबन्दीको पहिचान गरी कारबाहीका दायरामा ल्याउनुपर्ने मागसहित परिवारले शव उठाउन मानेका थिएनन् । जाहेरीपछि शवको पोस्टमार्टम गरी परिवारलाई बुझाइएको जिल्ला प्रशासन कार्यालयका सूचना अधिकारी शिवराज जोशीले जानकारी दिनुभयो ।

पूर्ववत् अवस्थामा कारागार 

कैदीबिच हिंसात्मक झडप भई मध्यरातमा रणमैदान बनेको कैलाली कारागारको शान्तिसुरक्षाको अवस्था पूर्ववत् अवस्थामा फर्किएको छ । झडपपछि कैदीको नियन्त्रणमा रहेको कारागार झन्डै ४० घण्टापछि सामान्य बनेको हो । घटनापछि कारागारलाई कैदीले नियन्त्रणमा लिएका थिए भने सुरक्षा निकाय थुनुवा कक्षसम्म पुग्न सकेको थिएन ।

आइतबार साँझ राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगको टोलीको रोहबरमा सुरक्षा निकाय र कारागार प्रशासन थुनुवा कक्षसम्म पुगेर कैदीका माग सुन्नुका साथै उनीहरूको गणना गरेको थियो । १७५ क्षमताको कैलाली कारागारमा सात सय कैदी राखिएको थियो । चौधरीको ज्यान गएपछि ६९९ कैदी छन् । क्षमताभन्दा बढी कैदी र नाजुक अवस्थाको कारागारमा तत्कालका लागि स्थिति साम्य भएको र शान्तिसुरक्षाको अवस्था पहिलेको जस्तै भएको राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग धनगढीका प्रमुख प्रकाशदत्त भट्टले बताउनुभयो । कैदीले कारागार विभाग र गृह मन्त्रालयसम्म आफ्ना माग र समस्याबारे छलफल गर्न चाहेको प्रमुख भट्टले बताउनुभयो । हिंसात्मक झडपपछि कारागारमा कैदी गणना, भेटघाटलगायतको कार्य प्रभावित भएको थियो । अवस्था सामान्य बनेपछि कैदीसँग भेटघाट र संवाद गर्न दिइएको छ ।